డెస్క్ : ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం జూలై 3న అంతర్జాతీయ ప్లాస్టిక్ సంచుల రహిత దినోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. ఇది కేవలం ఒక దినోత్సవం మాత్రమే కాదు.. మనిషి చేసిన ఒక చిన్న అలవాటు భూమిపై ఎంతటి పెద్ద ప్రభావాన్ని చూపుతుందో గుర్తు చేసే సందర్భం కూడా. ఒకప్పుడు మార్కెట్కు వెళ్లాలంటే ప్రతి ఇంటి నుంచి గుడ్డ సంచి, జనపనార సంచి లేదా వెదురు బుట్ట తీసుకెళ్లడం సహజంగా ఉండేది. కానీ కాలక్రమేణా ప్లాస్టిక్ సంచులు ఆ స్థానాన్ని ఆక్రమించాయి. తక్కువ ధర, తక్కువ బరువు, సులభంగా తీసుకెళ్లే సౌకర్యం కారణంగా ప్లాస్టిక్ సంచుల వినియోగం విపరీతంగా పెరిగింది. అయితే మనకు సౌకర్యంగా అనిపిస్తున్న ఈ ప్లాస్టిక్ సంచులే ఇప్పుడు ప్రకృతికి అత్యంత ప్రమాదకరమైన శత్రువులుగా మారాయి. ప్రకృతిలో సులభంగా కరగని ప్లాస్టిక్ వందల సంవత్సరాల పాటు అలాగే ఉండిపోతూ నేల, నీరు, గాలి అన్నింటినీ కలుషితం చేస్తోంది. అందుకే ప్లాస్టిక్ వినియోగాన్ని తగ్గించడం ఇప్పుడు ఒక ఎంపిక కాదు.. కాలానుగుణ అవసరం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి ఏడాది కోట్ల సంఖ్యలో ప్లాస్టిక్ సంచులు వినియోగంలోకి వస్తున్నాయి. వాటిలో అధిక శాతం ఒక్కసారి మాత్రమే ఉపయోగించి చెత్తలో పడేస్తున్నారు. ఈ వ్యర్థాల్లో చాలా భాగం సరైన రీతిలో సేకరణ, పునర్వినియోగం కాకపోవడంతో బహిరంగ ప్రదేశాలు, చెరువులు, కాలువలు, నదులు, సముద్రాల్లో పేరుకుపోతున్నాయి. పట్టణాల్లో వర్షాకాలంలో కాలువలు మూసుకుపోవడం, రోడ్లపై నీరు నిలవడం, వరద పరిస్థితులు ఏర్పడటానికి ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు కూడా ఒక ప్రధాన కారణంగా నిలుస్తున్నాయి. శుభ్రత కోసం ప్రభుత్వాలు ఎంత ఖర్చు చేస్తున్నా ప్రజల అలవాట్లు మారకపోతే ఆశించిన ఫలితాలు రావడం లేదు. అందువల్ల సమస్యకు మూల కారణమైన ప్లాస్టిక్ వినియోగంపైనే నియంత్రణ అవసరం.
ప్లాస్టిక్ సంచుల వల్ల అత్యధికంగా నష్టపోతున్నవి మూగజీవాలు. రోడ్లపై తిరిగే పశువులు ఆహార వ్యర్థాలతో పాటు ప్లాస్టిక్ సంచులను కూడా మింగేస్తున్నాయి. దీంతో వాటి జీర్ణవ్యవస్థ దెబ్బతిని అనేక జంతువులు ప్రాణాలు కోల్పోతున్నాయి. సముద్రాల్లోకి చేరుతున్న ప్లాస్టిక్ తాబేళ్లు, చేపలు, డాల్ఫిన్లు, సముద్ర పక్షులకు ముప్పుగా మారుతోంది. వలల్లో చిక్కుకోవడం, ప్లాస్టిక్ను ఆహారంగా భావించి తినడం వంటి కారణాలతో వేలాది జీవులు ప్రతి సంవత్సరం మరణిస్తున్నాయి. ప్రకృతిలో ప్రతి జీవి పర్యావరణ సమతుల్యతకు అవసరం. అలాంటి జీవరాశులను మన నిర్లక్ష్యం వల్ల కోల్పోవడం పర్యావరణానికి తీరని నష్టం.
ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు కాలక్రమేణా సూక్ష్మ కణాలుగా మారి నేలలో, నీటిలో కలుస్తున్నాయి. ఈ సూక్ష్మ ప్లాస్టిక్ కణాలు తాగునీటి ద్వారా, ఆహార పదార్థాల ద్వారా మన శరీరంలోకి ప్రవేశిస్తున్నాయని శాస్త్రీయ పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. సముద్ర చేపలు, ఉప్పు, తేనె, తాగునీటిలో కూడా సూక్ష్మ ప్లాస్టిక్ ఆనవాళ్లు గుర్తించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. దీర్ఘకాలంలో ఇవి మానవ ఆరోగ్యంపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయనే అంశంపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి. కాబట్టి ప్లాస్టిక్ సమస్య కేవలం పర్యావరణానికి సంబంధించినది మాత్రమే కాదు, ప్రజారోగ్యానికి కూడా సంబంధించిన అత్యంత కీలక అంశం. ప్రభుత్వాలు ఇప్పటికే అనేక రాష్ట్రాల్లో ఒక్కసారి ఉపయోగించే ప్లాస్టిక్ వస్తువులపై నిషేధాలు విధించాయి. అయినప్పటికీ కొన్ని ప్రాంతాల్లో అమలు ఆశించిన స్థాయిలో లేదు. నిషేధం అమలు చేయడమే కాదు, ప్రత్యామ్నాయాలను అందుబాటులోకి తీసుకురావడం కూడా అంతే ముఖ్యం. చిన్న వ్యాపారులకు తక్కువ ధరలో గుడ్డ సంచులు, కాగితపు సంచులు, జీవవిలీనమయ్యే పదార్థాలతో తయారైన సంచులు అందుబాటులో ఉంటే వారు కూడా స్వచ్ఛందంగా మార్పును స్వీకరిస్తారు. చట్టంతో పాటు ప్రజల్లో చైతన్యం కూడా పెరిగితేనే సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం లభిస్తుంది.
మన పూర్వీకుల జీవన విధానాన్ని పరిశీలిస్తే ప్రకృతితో మమేకమైన సంస్కృతి కనిపిస్తుంది. మార్కెట్కు వెళ్లేటప్పుడు ఇంటి నుంచి సంచి తీసుకెళ్లడం, మట్టి పాత్రలు, లోహ పాత్రలు, వెదురు బుట్టలు ఉపయోగించడం వంటి అలవాట్లు సాధారణం. వాటివల్ల పర్యావరణానికి ఎలాంటి హాని ఉండేది కాదు. ఆధునిక జీవనశైలిలో ఈ అలవాట్లు తగ్గిపోయాయి. ఇప్పుడు మళ్లీ ఆ సంప్రదాయాలను ప్రోత్సహించే సమయం వచ్చింది. పాత పద్ధతులను కొత్త అవసరాలకు అనుగుణంగా మార్చుకుని ఉపయోగిస్తే ప్లాస్టిక్పై ఆధారపడే పరిస్థితి గణనీయంగా తగ్గుతుంది. పర్యావరణ పరిరక్షణలో విద్యాసంస్థల పాత్ర ఎంతో కీలకం. విద్యార్థులకు పాఠ్యాంశాల ద్వారా మాత్రమే కాకుండా ఆచరణాత్మక కార్యక్రమాల ద్వారా కూడా అవగాహన కల్పించాలి. ప్రతి పాఠశాలలో ప్లాస్టిక్ రహిత ప్రాంగణాలు, గుడ్డ సంచుల వినియోగం, పునర్వినియోగ వస్తువుల ప్రదర్శనలు, పర్యావరణ క్లబ్బుల ఏర్పాటు వంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి. చిన్నప్పటి నుంచే ప్రకృతి పట్ల బాధ్యత పెంపొందితే భవిష్యత్తులో సమాజం మరింత పర్యావరణ హితంగా మారుతుంది.
పరిశ్రమలు కూడా తమ సామాజిక బాధ్యతను గుర్తించాలి. ఉత్పత్తుల ప్యాకేజింగ్లో ప్లాస్టిక్కు బదులుగా పర్యావరణ హిత పదార్థాలను వినియోగించే దిశగా అడుగులు వేయాలి. వ్యాపార సంస్థలు వినియోగదారులకు గుడ్డ సంచులు అందించడం, ప్లాస్టిక్ సంచులు తీసుకోకుండా వస్తే రాయితీలు ఇవ్వడం వంటి చర్యలు చేపడితే మంచి ఫలితాలు సాధించవచ్చు. వినియోగదారుల అభిరుచులు మారితే మార్కెట్ కూడా అదే దిశగా మారడం సహజం. ప్లాస్టిక్ కాలుష్యాన్ని అరికట్టడంలో స్థానిక సంస్థల పాత్ర కూడా ఎంతో ముఖ్యమైనది. గ్రామ పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీలు, నగర పాలక సంస్థలు వ్యర్థాల వేరు సేకరణ, పునర్వినియోగ కేంద్రాల ఏర్పాటు, ప్రజల్లో అవగాహన కార్యక్రమాలు, ప్లాస్టిక్ రహిత మార్కెట్లు, ప్లాస్టిక్ రహిత వేడుకలు నిర్వహించేలా ప్రత్యేక కార్యాచరణ చేపట్టాలి. ప్రజల సహకారంతో అమలు చేసే కార్యక్రమాలే దీర్ఘకాలిక ఫలితాలను ఇస్తాయి.
పర్యావరణాన్ని కాపాడే బాధ్యత కేవలం ప్రభుత్వాలదే కాదు. ప్రతి కుటుంబం, ప్రతి పౌరుడి భుజాలపై కూడా ఉంది. మార్కెట్కు వెళ్లేటప్పుడు ఒక గుడ్డ సంచి వెంట తీసుకెళ్లడం, అవసరం లేని ప్లాస్టిక్ వస్తువులను కొనకపోవడం, పునర్వినియోగ వస్తువులను ఎంచుకోవడం, చెత్తను ఎక్కడపడితే అక్కడ వేయకుండా సరైన చోట వేయడం వంటి చిన్న చిన్న చర్యలే పెద్ద మార్పుకు నాంది పలుకుతాయి. ప్రకృతిని రక్షించాలంటే ముందు మన అలవాట్లను మార్చుకోవాలి. అంతర్జాతీయ ప్లాస్టిక్ సంచుల రహిత దినోత్సవం ఒకరోజు మాత్రమే గుర్తు చేసుకునే కార్యక్రమంగా మిగిలిపోకూడదు. అది ప్రతి ఇంటిలో, ప్రతి దుకాణంలో, ప్రతి కార్యాలయంలో, ప్రతి పాఠశాలలో ఆచరణగా మారాలి. ఈ భూమి మనకు పూర్వీకుల నుంచి వచ్చిన ఆస్తి కాదు.. భావితరాల నుంచి అప్పుగా తీసుకున్న సంపద. ఆ సంపదను కాలుష్యంతో నాశనం చేయకుండా పరిశుభ్రంగా, పచ్చగా, జీవవైవిధ్యంతో నిండిన ప్రకృతిగా వారికి అందించడం మనందరి బాధ్యత. ప్లాస్టిక్ సంచులకు వీడ్కోలు చెప్పే ప్రతి అడుగు, భూమికి కొత్త ఊపిరిని అందించే అడుగుగానే నిలుస్తుంది.
