నిశ్శబ్దానికి స్వరం… అక్షరానికి ఆత్మ… ఎడిటర్ వాయి కరువు ఛాయల్లో తెలంగాణ..

రైతు కన్నీటికి బాధ్యులెవరు?

నీటి సంక్షోభంరైతు భవిష్యత్తుప్రభుత్వ బాధ్యత

నిశ్శబ్దానికి స్వరం… అక్షరానికి ఆత్మ…

ప్రజల కష్టాలను ప్రశ్నించని అక్షరం.. అక్షరం కాదు. పాలకుల బాధ్యతను గుర్తుచేయని మాట.. ప్రజా స్వరం కాదు.తెలంగాణ.. ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా అవతరించిన తర్వాత సాగునీరు, వ్యవసాయం, రైతు సంక్షేమం వంటి అంశాలు రాష్ట్ర అభివృద్ధిలో కీలక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి. కానీ నేడు వర్షాభావ పరిస్థితులు, నీటి కొరత, సాగునీటి అనిశ్చితి రైతు జీవితాన్ని మళ్లీ ప్రశ్నార్థకంగా మారుస్తున్నాయి.రైతు పొలంలో విత్తనం వేస్తున్నప్పుడు అతనికి కావాల్సింది హామీ కాదు.. భరోసా. వర్షం కురుస్తుందో లేదో తెలియని పరిస్థితుల్లో, ప్రాజెక్టుల్లో నీటి నిల్వలు ఎంత ఉన్నాయో అర్థం కాని వేళ, బోర్లు ఎండిపోతున్న సమయంలో రైతు ఎవరిని ఆశ్రయించాలి?ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వానిదే. అయితే ఆ బాధ్యతను కేవలం రాజకీయ ప్రకటనలతో కాకుండా, కార్యాచరణతో నిరూపించాల్సిన సమయం ఇది.

వర్షాభావం.. గణాంకాల వెనుక రైతు కన్నీరు

తెలంగాణ ఆర్థిక, గణాంకాల శాఖ ప్రకారం, 2026 జూన్ 1 నుంచి సెప్టెంబర్ 22 వరకు రాష్ట్రంలో 560.3 మిల్లీమీటర్ల వర్షపాతం నమోదైంది. సాధారణ వర్షపాతం 704.1 మిల్లీమీటర్లు కాగా, లోటు 20 శాతంగా ఉంది. ఈ గణాంకాలు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా వర్షపాతం సాధారణ స్థాయికంటే తక్కువగా ఉన్న పరిస్థితిని సూచిస్తున్నాయి.సెప్టెంబర్ 16న ప్రచురితమైన ది న్యూ ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ కథనం ప్రకారం, తెలంగాణలోని 33 జిల్లాల్లో 19 జిల్లాలు వర్షపాత లోటును ఎదుర్కొన్నాయి. అందులో 15 జిల్లాల్లో లోటు 30 శాతానికి మించి నమోదైనట్లు ఆ కథనం పేర్కొంది. అయితే జిల్లాల వారీ పరిస్థితులు ఒకే విధంగా ఉండవు; స్థానిక వర్షపాతం, నీటి నిల్వలు, నేల స్వభావం, పంట రకం ఆధారంగా రైతులపై ప్రభావం మారుతుంది.వర్షం రాకపోవడం ప్రకృతి వైపరీత్యం కావచ్చు. కానీ వర్షం తక్కువగా ఉండే పరిస్థితుల్లో రైతును ముందుగానే రక్షించే వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడం మాత్రం పాలన బాధ్యత.వర్షం మన చేతుల్లో ఉండకపోవచ్చు.. కానీ వర్షాభావం వల్ల రైతు నష్టపోకుండా చూడే ప్రణాళిక మన చేతుల్లోనే ఉంది.

రైతు పొలంలో మొదలైన సంక్షోభం

వర్షం కోసం ఎదురు చూస్తున్న రైతు ముందుగా విత్తనాల కోసం అప్పు చేస్తాడు. ఆ తర్వాత ఎరువులు, పురుగుమందులు, కూలీల ఖర్చు.. ప్రతి దశలో పెట్టుబడి పెరుగుతుంది. పంట చేతికందకపోతే ఆ అప్పు భారం మరింత పెరుగుతుంది.జూలైలో తెలంగాణ టుడే ప్రచురించిన కథనం ప్రకారం, వర్షాభావం, భూగర్భజలాల తగ్గుదల, విద్యుత్ సరఫరాలో అంతరాయాలు వానాకాలం సాగుపై ప్రభావం చూపించాయి. సిద్దిపేట జిల్లాలో నీటి కొరత కారణంగా వరి, ప్రత్యామ్నాయ పంటల సాగుపైనా రైతులు ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నట్లు మరో కథనం వివరించింది.ఇది కేవలం ఒక జిల్లాకు పరిమితమైన సమస్యగా చూడలేం. అయితే రాష్ట్రంలోని ప్రతి రైతు ఒకే స్థాయిలో నష్టపోతున్నాడని కూడా చెప్పలేం. వాస్తవ పరిస్థితులను మండలాల వారీగా అంచనా వేసి, అవసరమైన ప్రాంతాలకు అవసరమైన సహాయం అందించాలి.రైతు నష్టపోయిన తర్వాత పరిహారం ఇవ్వడం అవసరం. కానీ రైతు నష్టపోకుండా ముందస్తు చర్యలు తీసుకోవడం అంతకంటే ముఖ్యమైనది.బాధ్యత ఎవరిది? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం ఒకరిపై నెట్టివేసే రాజకీయ ప్రకటన కాదు. ఇది అనేక స్థాయిల్లో ఉన్న బాధ్యతల సమాహారం.

ప్రభుత్వ బాధ్యత

ప్రభుత్వం రైతు సంక్షేమ పథకాలు అమలు చేయడం మాత్రమే కాకుండా, నీటి నిర్వహణకు దీర్ఘకాలిక ప్రణాళిక రూపొందించాలి.సాగునీటి ప్రాజెక్టుల నీటి లభ్యత, విడుదలలపై పారదర్శక సమాచారం అందించాలి.వర్షాభావ ప్రాంతాలను ముందుగానే గుర్తించి మండలాల వారీ కార్యాచరణ చేపట్టాలి.రైతులకు పంటల ఎంపికపై శాస్త్రీయ, స్థానిక వాతావరణ ఆధారిత సలహాలు అందించాలి.పంట నష్టాన్ని అంచనా వేసే వ్యవస్థను వేగవంతం చేయాలి.

అర్హత ఉన్న రైతులకు పరిహారం, బీమా, ఇతర సహాయాలు సమయానికి చేరేలా పర్యవేక్షించాలి.

ప్రభుత్వం ఇప్పటికే రైతు భరోసా, పంటల కొనుగోలు, బీమా వంటి కార్యక్రమాలపై చర్యలు ప్రకటించింది. జూన్ 30, 2026న తెలంగాణ ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన సమాచారంలో 41.37 లక్షల రైతులకు తొలి విడతగా రూ.2,482.02 కోట్ల రైతు భరోసా నిధులు విడుదల చేసినట్లు పేర్కొంది. అయితే పెట్టుబడి సాయం ఒక్కటే నీటి కొరత వల్ల కలిగే మొత్తం నష్టాన్ని పరిష్కరించదు.

అధికారుల బాధ్యత

ప్రభుత్వం రూపొందించే ప్రణాళికలు క్షేత్రస్థాయిలో అమలు కావాలి. కార్యాలయాల్లో రూపొందించిన నివేదికలు రైతు పొలానికి చేరినప్పుడే వాటి ప్రయోజనం కనిపిస్తుంది.వ్యవసాయ అధికారులు, నీటిపారుదల శాఖ, భూగర్భజల విభాగం, విద్యుత్ శాఖ.. పరస్పర సమన్వయంతో పనిచేయాలి.రైతుకు నీరు ఎప్పుడు వస్తుంది? ప్రత్యామ్నాయ పంట ఏది వేయాలి? పంట నష్టపోతే సహాయం ఎలా పొందాలి? ఈ ప్రశ్నలకు అధికారులు స్పష్టమైన సమాధానాలు ఇవ్వాలి.సమాచారం ఆలస్యమైతే.. రైతు నిర్ణయం ఆలస్యమవుతుంది. రైతు నిర్ణయం ఆలస్యమైతే.. నష్టం పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.

రైతు పరిస్థితిని అర్థం చేసుకోవాల్సిన బాధ్యత

రైతుపై మొత్తం బాధ్యతను మోపడం సరికాదు. పంట ఎంపికకు నీటి లభ్యత, మార్కెట్ పరిస్థితులు, పెట్టుబడి సామర్థ్యం, స్థానిక వాతావరణం వంటి అనేక అంశాలు ప్రభావం చూపుతాయి.అందుకే పంట మార్పిడిని సూచించే ముందు రైతుకు సరైన విత్తనాలు, సాంకేతిక సలహాలు, మార్కెట్ భరోసా, అవసరమైన ఆర్థిక సహాయం అందించాలి.

పరిష్కార మార్గాలు.. ప్రకటనలకు అతీతంగా కార్యాచరణ

ప్రతి మండలానికి నీటి భద్రత ప్రణాళిక

రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఒకే విధమైన నీటి ప్రణాళిక సరిపోదు. ప్రతి మండలంలో భూగర్భజల స్థాయి ,చెరువుల నిల్వలు , ప్రాజెక్టుల నుంచి నీటి లభ్యత ,సాగు విస్తీర్ణం , వర్షాధార రైతుల సంఖ్య వంటి అంశాల ఆధారంగా ప్రత్యేక నీటి భద్రత ప్రణాళిక రూపొందించాలి.

చెరువుల పునరుద్ధరణ.. వర్షపు నీటి సంరక్షణ

తెలంగాణలోని చెరువులు, కుంటలు, చిన్న నీటి వనరులు గ్రామీణ వ్యవసాయానికి కీలకం. వర్షపు నీటిని నిల్వ చేసుకునే సామర్థ్యాన్ని పెంచాలి. చెరువుల పూడికతీత, కాలువల నిర్వహణ, వర్షపు నీటి ప్రవాహ మార్గాల సంరక్షణ వంటి పనులను స్థానిక అవసరాలకు అనుగుణంగా చేపట్టాలి.అయితే ప్రతి చెరువు పూడికతీతతోనే సమస్య పరిష్కారం అవుతుందని భావించకూడదు. నీటి ప్రవాహం, భౌగోళిక పరిస్థితులు, నిర్వహణ సామర్థ్యం కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

పంట మార్పిడి.. రైతుకు మార్కెట్ భరోసా

వర్షాభావ పరిస్థితుల్లో తక్కువ నీటితో సాగు చేయగల పంటలను ప్రోత్సహించడం ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు. 2026 ఖరీఫ్ లో తక్కువ కాలవ్యవధి, కరువు తట్టుకునే పంటలు, డ్రిప్-స్ప్రింక్లర్ సాగు, వర్షపు నీటి సంరక్షణ వంటి చర్యలను వ్యవసాయ శాఖ సూచించినట్లు ది న్యూ ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదించింది.కానీ పంట మార్పిడి అంటే కేవలం రైతుకు ఆదేశాలు ఇవ్వడం కాదు.నీరు తక్కువగా ఉన్న పంటను వేయమని చెబుతున్నప్పుడు.. ఆ పంటకు మార్కెట్ ఎక్కడ? ధర ఎంత? కొనుగోలు చేసే వ్యవస్థ ఏది?ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం లేకుండా పంట మార్పిడి రైతుకు మరో ఆర్థిక ప్రమాదంగా మారే అవకాశం ఉంది.

శాస్త్రీయ వాతావరణ సమాచారాన్ని గ్రామస్థాయికి తీసుకెళ్లాలి

వర్షాల అంచనాలు, నేలలో తేమ, పంటలకు వచ్చే వ్యాధుల సూచనలు, సాగునీటి లభ్యత వంటి సమాచారాన్ని రైతులకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషలో అందించాలి.వాతావరణ అంచనాలు ఎప్పుడూ ఖచ్చితంగా ఉండవు. అందుకే ఒకే అంచనాపై ఆధారపడకుండా, తాజా సమాచారం ఆధారంగా రైతులకు దశలవారీగా సలహాలు అందించాలి.

పంట బీమా, నష్టపరిహారం.. వేగవంతమైన వ్యవస్థ

పంట నష్టాన్ని గుర్తించడానికి ఆలస్యం జరిగితే రైతు ఆర్థిక ఇబ్బందులు పెరుగుతాయి. నష్టపరిహారం కోసం దరఖాస్తు, పరిశీలన, అర్హత నిర్ధారణ, చెల్లింపు ప్రక్రియలను పారదర్శకంగా, సమయపాలనతో నిర్వహించాలి.సహాయం అందని రైతు ఎందుకు అందలేదో తెలుసుకునే అవకాశం కూడా ఉండాలి.

పాలకులకు కొన్ని సూటి ప్రశ్నలు

వర్షాభావ పరిస్థితులు ముందుగానే గుర్తించినప్పుడు, ప్రభావిత ప్రాంతాల వారీగా తీసుకున్న చర్యల వివరాలు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉన్నాయా?

సాగునీటి లభ్యతపై రైతులకు అందుతున్న సమాచారం ఎంతవరకు సమయానుకూలంగా ఉంది?

పంట మార్పిడి సూచనలను పాటించే రైతులకు విత్తనాలు, మార్కెట్, ధరల భరోసా కల్పించేందుకు స్పష్టమైన ప్రణాళిక ఉందా?

బోర్లు ఎండిపోయి, పంటలు దెబ్బతిన్న రైతులకు అందుబాటులో ఉన్న సహాయ మార్గాలు ఏమిటి?

నీటి నిర్వహణలో గతంలో జరిగిన లోపాల నుంచి పాఠాలు నేర్చుకుని, భవిష్యత్తు కోసం కొలిచే లక్ష్యాలతో కూడిన ప్రణాళికను ప్రజల ముందుంచగలరా?

ఈ ప్రశ్నలు ఏ ఒక్క ప్రభుత్వానికో, ఏ ఒక్క రాజకీయ పార్టీకో పరిమితం కావు. ప్రజా వనరుల నిర్వహణలో అధికారంలో ఉన్న ప్రతి వ్యవస్థ తన నిర్ణయాలకు ప్రజల ముందు సమాధానం చెప్పాల్సిన బాధ్యత కలిగి ఉంటుంది.

ప్రజలకు కూడా ఒక విజ్ఞప్తి

నీటి సంరక్షణ ప్రభుత్వ బాధ్యత మాత్రమే కాదు. రైతులు, గ్రామ పంచాయతీలు, స్థానిక సంస్థలు, పౌర సమాజం కలిసి పనిచేయాల్సిన అంశం.అయితే ప్రజలపై బాధ్యత ఉందని చెప్పి ప్రభుత్వ బాధ్యతను తగ్గించలేం. రైతుకు నీటి పొదుపు పద్ధతులు, సాగు సలహాలు, సరైన సమాచారం అందించడం కూడా ప్రభుత్వ వ్యవస్థల కర్తవ్యమే.నీరు వృథా కాకుండా చూసుకోవడం.. భూగర్భజలాలను విచక్షణతో వినియోగించడం.. స్థానిక నీటి వనరులను కాపాడుకోవడం.. ఇవన్నీ భవిష్యత్ తరాలకు అవసరమైన చర్యలు.

రైతు కన్నీరు గణాంకం కాకూడదు

తెలంగాణ అభివృద్ధి గురించి మాట్లాడేటప్పుడు సాగునీటి ప్రాజెక్టులు, పెట్టుబడులు, ఉత్పత్తి గణాంకాలు ప్రస్తావనకు వస్తాయి. అవి ముఖ్యమైనవే. కానీ వాటి వెనుక ఉన్న రైతు జీవితం కూడా అంతే ముఖ్యమైనది.ఒక రైతు పంట నష్టపోతే అది కేవలం ఒక కుటుంబం నష్టం కాదు. వ్యవసాయంపై ఆధారపడే కూలీలు, గ్రామీణ వ్యాపారాలు, స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థ కూడా ప్రభావితమయ్యే అవకాశం ఉంది.రైతు పంట పండించడానికి వర్షం అవసరం. పంటను కాపాడుకోవడానికి నీటి నిర్వహణ అవసరం. నష్టాన్ని అధిగమించడానికి ప్రభుత్వ సహాయం అవసరం. భవిష్యత్తును నిర్మించుకోవడానికి స్థిరమైన వ్యవసాయ విధానం అవసరం.

రైతుకు హామీలు మాత్రమే కాదు.. అమలయ్యే ప్రణాళిక కావాలి.

రైతుకు ప్రకటనలు మాత్రమే కాదు.. సమయానికి అందే సహాయం కావాలి .రైతుకు తాత్కాలిక ఉపశమనం మాత్రమే కాదు.. నీటి భద్రతతో కూడిన భవిష్యత్తు కావాలి.వర్షం మనిషి ఆజ్ఞతో కురవదు. కానీ వర్షం తక్కువగా ఉన్నప్పుడు రైతు ఒంటరిగా మిగలకుండా చూడటం మన వ్యవస్థల బాధ్యత.ప్రజల తరఫున ప్రశ్నించడం.. వాస్తవాలను వెలుగులోకి తీసుకురావడం.. పరిష్కారాలపై చర్చకు వేదిక కల్పించడం.. ఇదే అక్షర ధర్మం.అక్షరం ప్రశ్నించాలి.. పాలన సమాధానం చెప్పాలి.. ప్రజాస్వామ్యం ముందుకు సాగాలి.

అక్షర ఆత్మ ఘోష

“నిశ్శబ్దానికి స్వరం… అక్షరానికి ఆత్మ…”